Sesshin als smeltoven

Een zenmeester zei ooit dat een zendo geen vredige toevluchthaven is, maar een stookplaats voor onze egoïstische waanideeën. Dit ‘egoïstische’ is geen veroordeling of waardeoordeel, maar de nuchtere constatering dat we een groot deel van onze tijd obsessief bezig zijn met onszelf. 

‘I like an egg and some tea, but best of all I like to talk about me’
(Tekst die ik nooit meer vergeten ben uit ‘Why am I so short’ van de eerste LP van Soft Machine in 1968.)

Een grappige paradox is dat we onbewust vaak bezig zijn met wat anderen van ons denken en vinden, terwijl die anderen op hun beurt  vooral met zichzelf bezig zijn en nauwelijks met jou.

Ergens weet je dit natuurlijk wel, maar ons ‘systeem’ gaat zijn eigen gang en werkt op oude overlevingsangsten en – strategieën, waaronder deze nerveuze gedachte.

Als je mediteert neem je wat afstand van jezelf, wordt alle gedoe wat transparanter en kun je zien hoe je feitelijk van alles aan het creëren bent.

In dat proces – zonder dat je dat nou zo in de gaten hebt – worden onverwerkte resten uit je verleden verbrand en zo langzamerhand ontdaan van hun ontbrandingsgevaar. De lont gaat er als het ware uit.

In de geplande, bewust vrij-gemaakte tijd van zazen ontstaat ruimte om je verleden te zien, te omvatten en te integreren. Zo kan het tot rust komen in je bestaan van nu.
In het vuur van de aandacht kunnen onverwerkte, emotionele, vaak harde resten uit ons verleden, zacht worden.

Onlangs kreeg ik  ineens het gevoel dat ik tijdens de meditatie in een smeltoven zit: zazen als een smeltoven waarin de oude harde brokstukken in onszelf de kans krijgen te smelten.

In je dagelijkse zazen smelten en verwerk je de dingen van de dag: dat geeft lucht voor dat moment. Maar als je je ‘hypotheek wilt afbetalen’ – zoals een van mijn leraren dat treffend omschreef – is het heel goed om van tijd tot tijd langer de tijd te nemen.

Traditioneel hebben we daarvoor de sesshin: een periode waarin je je  normale werkzame leven  stil legt – meestal voor drie tot zeven dagen – om je uitsluitend en intensief te richten op deze beoefening.

In een sesshin kun je jezelf niet ontlopen. Daar kom je ook niet voor tenslotte. In de fysieke inspanning en de mentale ontspanning van het veelvuldige zitten, komen oude onverwerkte stukken uit ons leven waarmee je ‘zit’, makkelijker omhoog.En dan is het zaak om het verbrandingsproces zijn gang te laten gaan opdat we kunnen smelten.

De fysieke lichaamshouding speelt in zazen een cruciale rol. In Zen zeggen we het zo: onze voeten en benen zijn het brandhout en onze buik is de oven waarin dit alles plaatsvindt.

In dit proces kan er een ander, nieuw perpectief ontstaan.
Op wat zó voor de hand lijkt te liggen, maar tegelijk ook zo bijzonder en mysterieus is: je ‘alledaagse’ leven!