Pasen wordt in de christelijke traditie gevierd als de verrijzenis van Christus uit de dood. In Zen zien we het vooral als een symbolisch verhaal over ontwaken na het sterven van de grote dood: feitelijk het sterven aan de illusie van het ego.
In die zin gaat Pasen voor ons over verlichting, dat je ook kunt zien als wederopstanding. In Zen kennen we veel van deze verlichtings- c.q. opstandingsverhalen.
In het Boeddhisme is de verlichting van Boeddha natuurlijk hét verhaal.
Praktisch alle koan verhalen uit de Zentraditie -meestal ontmoetingen tussen leraren en leerlingen – gaan over een bevrijdende werking die kan ontstaan uit die ontmoetingen. Verlichting is in die zin vaak eerder iets dat ontstaat in communicatie naar buiten dan naar binnen. Hoewel de inkeer via en beoefening van zazen wel degelijk een doorslaggevende rol zal spelen.
Het hart van Zen is de concrete beoefening van zazen: zitten op je kussen, bankje of stoel, ademen en je leven de kans geven zich te ontvouwen in dit volstrekt eigen en unieke moment… zonder er verder iets mee te hoeven doen.
Alleen maar voelen, zien, ervaren en gewaar zijn. Er hoeft niets veranderd of verbeterd te worden, althans niet door het ‘ik’.
Dat kán wel gebeuren, maar eerder omdat ik er vanaf kan blijven dan dat ik me ermee zit te bemoeien.
Vaak spreken we in Zen over ‘groot onderzoek’, maar ook dat hoef ík niet te doén: als we kunnen zitten zonder iets te zoeken of te willen, vindt dit onderzoek vanzelf plaats en kunnen er – juist daardoor – onverwachte inzichten of heldere invallen ontstaan.
Die inzichten zijn lang niet altijd zo dramatisch of groots als we wel eens lezen of horen. Soms kun je hopen op zo’n blikseminslag die ineens je hele leven in een helder licht zet, maar de meeste ervaringen zijn weliswaar verhelderend, maar geen donderslagen of een stem uit de hemel die zegt: zie hier mijn geliefde zoon/dochter. (Vrij naar Mattheus 17-5). Zo’n stem kan trouwens wel klinken, maar eerder van binnenuit. Wat zeker bevrijdend is: de ervaring van gezien, gehoord en geliefd worden is niet niks.
Zazen kan zeer behulpzaam zijn op de weg naar bevrijding /verlichting. Maar teveel nadruk op een grootse ervaring kan ook een flinke sta-in-de-weg zijn. Vooral vanuit de Soto Zen worden er kanttekeningen geplaatst bij een te sterk gericht zijn op extatische mystieke ervaringen.
Daar gaat gaat het meer over de verbinding en inbedding met ons eigen ‘WareLeven’, ons ware Zelf.
Dat is niets anders is dan ons eigen leven, heel concreet en ‘dagelijks’.
Om je leven te waarderen als jóuw leven. In die zin gaat Zen over een religieus leven, dat veel verder gaat dan mooie ervaringen of het zoeken naar al die aantrekkelijke zaken die te koop liggen in de etalages van zoveel spirituele winkels van Sinkel.
Als leraar heb je een enorm voordeel en voorrecht. Omdat je ’Het’ moet laten zien en woorden geven, zit je min of meer in een rol waardoor je je er voortdurend mee bezighoudt: door studie, voorbereidingen voor lessen en sesshins, maar vooral door je persoonlijke leven heen om dát te realiseren wat je ’preekt’. Dat maakt dat je er niet onderuit kunt. Als je geen onderricht hoeft te geven en alleen maar van jezelf afhankelijk bent, is dat veel lastiger en vraagt het een krachtig voornemen en grote toewijding.
Chapeau dus voor al die mensen die Zen beoefenen naast hun andere dagelijkse werkzaamheden en verantwoordelijkheden op sociaal en economisch gebied….
Verlichting kan gaan zitten in het feit dat we steeds minder hoeven op te houden, meer werkelijk onszelf durven en kunnen zijn zonder al die idealen waarmee we onszelf en anderen zo mee kunnen pijnigen. Dat vind je terug in de verhalen uit de Zen- en ook de Taoïstische traditie. Die gaan veelal over mensen die gewoon hun leven leiden, vaak in alle eenvoud en vrij van dikdoenerij, maar wel een bevrijdende werking hebben op hun omgeving.
Die mensen zitten uiteraard overal. We kennen vast wel van deze mensen in onze omgeving. Zo’n schaars goed is verlichting namelijk niet. Volgens het Mahayana boeddhisme zijn er ontelbare boeddha’s alsmaar bezig ons te verlichten. We hoeven er ‘alleen maar’ voor open te staan en om je heen te kijken en te luisteren……Kunnen we ‘Het’ zien?
Zeer verhelderend en inzichtelijk artikel . Hartelijk dank hiervoor
Dankjewel Willem voor wederom je mooie hedendaagse omschrijving van de betekenis van het Paasfeest.
Het ontwaken na het sterven aan de illusie van het ego. Heel mooi. Dank je wel Willem. Mooie dagen.
Dank je Willem
Overgave aan het zitten
Zonder opdracht
Laten zijn wat is… het blijft voor mij de mooiste ‘verlichting’ die je kunt bereiken. En wat een worsteling dit af en toe kan zijn. Je mail kwam weer op het juiste moment. 🙂