Deze aanwijzingen zijn niet uitputtend, maar voldoende om de boel goed en harmonisch te laten verlopen in en om de zendo. Als je nieuw bent bij Zentrum is het goed om rond te kijken en de groep gewoon maar te volgen. Voel je ten allen tijde vrij om hierover vragen te stellen in de lessen. Voor iedereen leerzaam en een opfrisser.

Rituelen zijn een deel van de beoefening en hebben ook een esthetische werking, die een houding van aandacht en stilte bevordert. 

Op deze pagina kun je meer lezen over:
– Algemene aanwijzingen
– Voor de bijeenkomst
– Het begin
– Zazen
– Kinhin
– Teisho
– Daisan
– De afsluiting

Rituelen en ceremonies zijn als eerste bedoeld als ondersteuning en vormgeving van het ’zitten’: om je aandacht te richten, te trainen en een ervaring van eenheid te scheppen omdat we allemaal – op onze eigen manier weliswaar – hetzelfde doen. Het is naast de beoefening van zazen een belangrijk onderdeel van zentraining: om wat vrijer te worden van eigen voorkeur en afkeer en ‘gewoon’ te doen wat gedaan of gevraagd wordt. Hier vind je nog wat meer over rituelen.

In de verschillende groepen van Zentrum zijn accentverschillen ontstaan in het ritueel. Als je inhaalt in een andere groep is de uitnodiging om niet aan je ‘eigen’ stijl vast te houden, maar goed te kijken hoe het er in een andere groep aan toe gaat en daarin mee te gaan.

Algemene aanwijzingen

We houden de zendo graag zo leeg mogelijk. Dus neem geen onnodige spullen mee naar de zendo. De voordeur en garderobe gaan altijd op slot. Dingen van waarde kun je rustig achterlaten in de garderobe. Laat dus ook je mobiel daar achter. Ook geen flesjes water meenemen: tijdens kinhin kun je water drinken in de keuken als je wilt. Leg kleine dingen die je toch mee wilt nemen, graag onzichtbaar onder je zitmat.

Hoe minder afleiding hoe beter. Om die reden is het prettig als je geen afleidende kleding draagt, zoals korte broeken, korte rokken, tanktops of shirts zonder mouwen, hoeden of petten. Ook het dragen van sterke parfum of aftershave kan afleiden van het zitten. Om hygiënische redenen is het verder prettig als je schone kleding en sokken aan hebt.

Zo gauw je je in de zendo bevindt, wordt alle gedrag formeel: d.w.z. een oefening van aandacht en eenheid. Als je in de zendo loopt – bij binnenkomst, als je naar daisan gaat, als je de thee doet, etc. – loop je in sasshu zoals in kinhin: je maakt een vuist met je linker hand en je legt de andere hand daar overheen, duim in kommetje.

Bij het lopen in de zendo maak je het liefst geen gebruik van de binnenruimte van de zendo. Je loopt in principe zoveel mogelijk langs de zabutons.

Deelnemen via Zoom

Je kan via Zoom deelnemen aan de reguliere avonden. Wanneer je dit doet, zorg je net als bij fysieke aanwezigheid dat je een paar minuten voor de avond begint, in de digitale zendo zit. Liefst met je camera aan gedurende de avond. Tijdens de zitperiodes houd je je microfoon uit (“mute” of “gedempt”), zodat men in de zendo geen last heeft van eventuele achtergrondgeluiden of ruis. Tijdens de dharmales kan je jezelf van mute afhalen voor interactie.

Voorafgaand aan de bijeenkomst

Zentrum opent haar deuren een kwartier voor de bijeenkomst start. Zie het binnenkomen als een voorbereiding op, en dus deel van, het mediteren: ga wanneer het kan de zendo binnen, let op het geluidsvolume dat je produceert voor de mensen die al in de zendo zitten en maak in je binnenwereld de overgang van buiten naar binnen. Bij aankomst hang je je jas op, laat je je spullen in de garderobe achter, wissel je je schoenen voor slippers of sloffen en ga je naar de zendo.

De zendo binnengaan

Je gaat de zendo binnen, eerst met je linkervoet. Dan met je rechtervoet en dan maak je een buiging in gassho. Je kiest een plek uit in de zendo, leg je kussens klaar zoals jij graag zit. Dan ga je voor je zitmat staan en maakt een buiging naar je plek. Je directe buren mogen tegelijkertijd meebuigen. Dan draai je je om en maak je een buiging naar de ruimte. Je directe overburen mogen de buiging beantwoorden met een buiging. Dan ga je zitten.

Als iedereen binnen is komt de leraar binnen, offert wierook en neemt plaats. De leraar heet iedereen welkom en neemt de lijst van aanwezigen door. Dan volgt de Hartsutra.

Het reciteren van de Hartsutra:

Onder de zabutons in de zendo ligt een kopie van de hartsutra. Mocht je de sutra niet uit je hoofd kennen dan kun je deze gebruiken. Houd de tekst met twee handen vast. De leraar houdt zijn of haar handen in gassho.

De oefening van het reciteren is veelzijdig. Je kunt het misschien het beste samenvatten met: just do it. Een gelegenheid om je helemaal te geven, je stem te laten klinken en al het andere even opzij te zetten. Het is tevens een oefening van eenheid, met jezelf én de groep.

De tekst van de sutra kun je lezen als een oproep om je vrij te maken van alle besognes en beslommeringen die je op dat moment bezighouden; om alle ideeën en concepten even achter je te laten. Een soort prelude op je zazen beoefening waarin je feitelijk hetzelfde doet. 

Je kunt de Hartsutra zien als een bevrijdingslied!

Zazen

Een zazen periode duurt in principe 25 minuten.
Zit zo stil mogelijk. In principe: niet meer bewegen om jezelf én anderen niet af te leiden. Er schuilt een grote kracht in het onbeweeglijk zittende lichaam! Verder de aanwijzingen volgen over zazen van je leraar.

Belangrijk detail: niet gapen in de zendo, tenzij onmerkbaar. Hoor- en zichtbaar gapen doet de energie in een zendo bijna direct teniet. Onderschat dat niet.

Kinhin

Kinhin is alleen maar lopen, heel fysiek, totaal: zazen in beweging. Je staat voor je zitmat in sasshu, en kijkt of er nog iets te doen is (ramen open? De eerste klepper: een keer buigen in gassho, dan in sasshu draai je een kwartslag naar links. Tweede klepper: start van langzame kinhin. Je begint de kinhin met je linkervoet. Loop op het ritme van je adem. Ook tellen werkt goed.

De jikido/jisha kleppert nog eens. Je staat even stil en buigt in sasshu en begint met de snelle kinhin. Houd de afstand tot je voorganger dezelfde; m.a.w. houdt het tempo van de groep aan m.n. bij de snelle kinhin. Na verloop van tijd kleppert de jikido/jisha twee keer snel; dit betekent doorlopen in sasshu totdat je bij je zitmat bent. Daar stop je en ga je voor je zitmat staan. Kleppers: je buigt in gassho en gaat zitten.

Teisho

Een belangrijk onderdeel van de bijeenkomst is de teisho, de inleiding. Het is een interactieve manier om samen te spreken/beoefenen waarover ‘het’ gaat.

Maak je vrij om te luisteren en voel je vrij om te spreken.

Daisan

Een belangrijke pijler van Zen is de mogelijkheid tot daisan: persoonlijk onderhoud. Een een-op-een gesprek tussen leraar en leerling. Voel je vrij om het gesprek aan te gaan, het mag over alles gaan wat voor jou van belang is. Wil je zeker zijn van de mogelijkheid van daisan, geef dat dan voorafgaand aan de bijeenkomst door aan de leraar of jikido/jisha.

Daisan start met de jikido/jisha die na zijn/haar gesprek in gassho langs de zitmatten loopt om je uit nodigen. Je nodigt jezelf uit door een buiging te maken als de jikido/jisha langskomt. Die beantwoordt dat met een buiging. Dan loop jij naar de daisanruimte, de deuren van de zendo en daisanruimte achter je sluitend.

In de daisanruimte aangekomen een paar passen naar voren en op de denkbeeldige drempel aldaar, een staande buiging in gassho maken richting leraar. Is de daisan afgelopen, sta je op en loop je achteruit richting de denkbeeldige drempel en maak je weer een staande buiging in gassho richting leraar.

Bij het teruggaan laat je de deuren van de daisanruimte en de zendo open. Vervolgens loop je naar je plek in sasshu. Vanaf jouw plek loop je in gassho de rij langs tot iemand naar je buigt en zo te kennen geeft naar daisan te willen. Je buigt terug en gaat dan weer naar je eigen plek. Teruggekomen bij je eigen zitmat, is een buiging niet nodig.

De afsluiting

De bijeenkomst wordt afgesloten met de vier Bodhisattva in gassho.

Daarna volgt de theeceremonie.

Deze geeft oneindig veel momenten om je aandacht te oefenen. Teveel om op te noemen, maar mooi om te onderzoeken en mee te doen. Ook dit is echt een oefening van eenheid van de sangha. Een paar aanwijzingen:

Zit met je benen en voeten op de mat.

Iedereen kan de kopjes rondbrengen of thee schenken. Houdt er wel rekening mee dat je daarna geacht wordt de kopjes ook af te wassen!

Er is één moment van buigen vooraf: alleen als de kopjes worden aangeboden. Als je thee of kopjes rondbrengt hoef je niet te buigen als je van je kussen opstaat of weer gaat zitten. Ook bij het verlaten of weer binnenkomen van de zendo hoef je geen geen buiging te maken. Werk zoveel mogelijk samen met je buurman of buurvrouw in stelletjes van twee: samen buigen, samen je kopje laten inschenken, samen het kopje weer op de grond zetten.

Doe handelingen het liefst met twee handen als teken van aandacht. Kopje pakken, neerzetten, drinken, etc.

Als iedereen thee heeft, maken we een buiging in een wave. Als het goed gebeurt, ontstaat er een mooie, vloeiende beweging: de eerste als we de buiging maken, de tweede als de kopjes meteen daarna mee omhoog gaan.

Op die manier hoef je je alleen maar bezig te houden met het op het juiste moment buigen. Het kopje komt vanzelf op het goede moment omhoog. Als iedereen klaar is, zetten we de kopjes weer neer met eenzelfde wave.

Dan kunnen de drie hele buigingen volgen.

Sommige groepen doen drie volledige buigingen na afloop van de geloften. Als dat de eerste keer is voor je, vraag even uitleg en volg gewoon de groep. Je ziet vrij snel hoe dat gaat.

Bij het verlaten van de zendo

Laat je plek achter zoals je die gevonden hebt: twee rechthoekige zafu’s op elkaar, (kapok onder, boekweit (de grotere korrels) boven) met de witte biezen naar recht. Zitmatten in één lijn.

Tijd om de wereld in te trekken. Bij het verlaten van de zendo maken we geen buiging. Omdat je de zendo nooit verlaat is de gedachte. Maar, omdat je dat makkelijk vergeet: wel weer een buiging bij het naar binnen gaan…

Dit zijn slechts een paar algemene aanwijzingen bedoeld om je verblijf in de Zendo te intensiveren en je training serieus te nemen.

De Zendo kun je zien als een laboratorium waarin je een kunt oefenen in het vinden van een balans tussen aandacht, gemak en flexibiliteit. Een houding die uiterst behulpzaam kan zijn in je dagelijkse leven en die je inzicht kan geven in je ‘zelf’.  Ook dat is een belangrijke functie van het ritueel.